शाकाहारी तथ्याङ्कहरू
हाम्रो खानाको पछाडिको संख्याहरू
शाकाहारको पछाडिको तथ्याङ्कहरू अन्वेषण गर्नुहोस्, विश्वव्यापी प्रवृत्तिहरू र पशु कल्याणदेखि मानव स्वास्थ्य र वातावरणसम्म।
अस्वीकरण: अस्वीकरण: यस पृष्ठमा प्रस्तुत तथ्याङ्कहरू तेस्रो-पक्ष स्रोतहरूबाट संकलन गरिएका हुन्। केही क्षेत्रहरूमा शाकाहार र विश्वव्यापी शाकाहारी आन्दोलनको बारेमा डाटा अपूर्ण रहेकोले, स्रोतहरू बीच तथ्याङ्कहरू फरक हुन सक्छन्। हामी उपलब्ध सबैभन्दा भरपर्दो र अद्यावधिक जानकारी प्रदान गर्ने लक्ष्य राख्दछौं र नयाँ प्रमाणहरू उपलब्ध हुँदा यस पृष्ठलाई अद्यावधिक गर्न जारी राख्नेछौं।
आहार परिभाषाहरू
| आहार | विवरण |
|---|---|
| शाकाहारी | मासु, माछा, दुग्धजन्य पदार्थ, अण्डा र मह सहित सबै पशुजन्य उत्पादनहरूबाट टाढा रहन्छ। |
| शाकाहारी | मासु र माछाबाट टाढा रहन्छ तर सामान्यतया दुग्धजन्य पदार्थ र अण्डा उपभोग गर्छ। |
| माछा-शाकाहारी | जमिनका जनावरहरूको मासुबाट टाढा रहन्छ तर माछा र समुद्री खाना खान्छ, प्रायः वनस्पति-आधारित खाना, अण्डा र दुग्धजन्य पदार्थसँगै। |
| लचिलो शाकाहारी | मुख्य रूपमा वनस्पति-आधारित आहार पालना गर्छ तर कहिलेकाहीँ मासु, माछा वा अन्य पशुजन्य उत्पादनहरू खान्छ। |
| सर्वभक्षी | विभिन्न प्रकारका खानाहरू खान्छ, जसमा वनस्पति-आधारित खाना र मासु, माछा, अण्डा तथा दुग्धजन्य पदार्थ जस्ता पशु उत्पादनहरू समावेश छन्। |
विश्वमा कति शाकाहारीहरू छन्?
विश्वभर शाकाहारीहरूको संख्या निर्धारण गर्न चुनौतीपूर्ण छ, किनकि सर्वेक्षण विधिहरू, परिभाषाहरू र सर्वेक्षण गरिएका देशहरूको आधारमा अनुमानहरू धेरै फरक हुन्छन्। २८ देशहरूमा गरिएको २०१८ को इप्सोस सर्वेक्षणले ३ प्रतिशत उत्तरदाताहरूले आफूलाई शाकाहारीको रूपमा चिनाएको पाएको थियो। विश्वको जनसंख्यामा लागू गर्दा, यस परिमाणको एउटा तथ्याङ्कले सयौं लाखौं मानिसहरूलाई प्रतिनिधित्व गर्नेछ।
विश्व जनसंख्या समीक्षा (World Population Review) का अनुसार, विभिन्न देशहरूमा शाकाहारी (भेगन) भएको बताउने मानिसहरूको अनुपातमा उल्लेखनीय भिन्नता छ। धेरै ठाउँमा शाकाहारीवादले जनसंख्याको अपेक्षाकृत सानो हिस्सा ओगटेको भए तापनि, केही देशहरूले उल्लेखनीय रूपमा उच्च स्तर रिपोर्ट गर्छन्। यी भिन्नताहरूले खानपानको बानी, सांस्कृतिक परम्परा र सर्वेक्षणहरूले शाकाहारीवादलाई परिभाषित र मापन गर्ने तरिकामा भएको भिन्नतालाई प्रतिबिम्बित गर्दछन्।
युकेमा आधारित एक सामाजिक विज्ञान अनुसन्धान संस्थाको अनुसन्धानले पनि धेरै सर्वेक्षण गरिएका देशहरूमा लगभग १ देखि ३ प्रतिशत उत्तरदाताहरूले आफूलाई शाकाहारी (भेगन) भएको बताएको पाइएको छ, यद्यपि केही देशहरू यस मामिलामा अग्रणी छन्। विश्वव्यापी जनसंख्याको १ देखि ३ प्रतिशतसम्मको अनुमानको आधारमा, विश्वभर शाकाहारीहरूको संख्या लगभग ८० देखि २५० मिलियन मानिस हुन सक्छ।
व्यक्तिगत देशहरूमा गरिएका सर्वेक्षणहरूले यी खानपान ढाँचाहरूमा थप अन्तरदृष्टि प्रदान गर्दछन्। सन् २०१८ को ग्यालप (Gallup) सर्वेक्षणले ५ प्रतिशत अमेरिकी वयस्कहरूले आफूलाई शाकाहारी (भेजिटेरियन) र २ प्रतिशतले शाकाहारी (भेगन) भएको बताएको पाइयो। फराकिलो इप्सोस (Ipsos) सर्वेक्षणमा, ५ प्रतिशत उत्तरदाताहरूले आफूलाई शाकाहारी (भेजिटेरियन), ३ प्रतिशतले शाकाहारी (भेगन) र थप ३ प्रतिशतले माछा-मासु खाने (पेस्काटेरियन) भएको बताए। सर्वेक्षणले यो पनि पत्ता लगायो कि भारतमा लगभग पाँच मध्ये एक उत्तरदाताले आफूलाई शाकाहारी (भेजिटेरियन) भएको बताए।
समग्रमा, यी निष्कर्षहरूले विश्वव्यापी खानपान छनोटहरूको एक विविध र विकसित चित्र प्रकट गर्दछन्। शाकाहारीवाद (भेगनिज्म) बिरुवामा आधारित खानपानतर्फको फराकिलो आन्दोलनको एक भाग हो, जबकि पशुजन्य उत्पादनको उपभोग घटाउने बढ्दो चासोले विश्वभर खाद्यान्न उत्पादन र उपभोगको तरिकामा महत्त्वपूर्ण परिवर्तनको सम्भावनालाई संकेत गर्दछ।
| अनुमानित विश्वव्यापी शाकाहारी जनसंख्या | शाकाहारी | शाकाहारी | माछा-शाकाहारी | लचिलो शाकाहारी | सर्वभक्षी |
|---|---|---|---|---|---|
| ८०–२५० मिलियन मानिसहरू | ३% | ५% | ३% | १४% | ७३% |
स्रोत र थप पढाइ
- भिभा! — शाकाहारको बारेमा तथ्याङ्कहरू
- इप्सोस — विश्वभरका आहारहरूको अन्वेषण (२०१८)
- हाम्रो विश्व तथ्याङ्कमा — मानिसहरूको कति प्रतिशतले आफूलाई शाकाहारी, भेगन वा फ्लेक्सिटेरियन भन्छन्?
मानिसहरू किन शाकाहारी हुन्छन्?
मानिसहरू विभिन्न कारणले शाकाहारी जीवनशैली रोज्छन्, जसमा जनावर र तिनीहरूको कल्याणको चिन्ता, वातावरणको संरक्षण र आफ्नो स्वास्थ्य सुधार गर्ने समावेश छ। अनुसन्धानले सुझाव दिन्छ कि पशु नैतिकता विशेष गरी सामान्य प्रेरणा हो, यद्यपि धेरै मानिसहरू कारकहरूको संयोजनबाट प्रेरित हुन्छन्। तलको तथ्याङ्कले जर्मनीका ३२९ शाकाहारी उपभोक्ताहरूले रिपोर्ट गरेको प्रेरणालाई उजागर गर्दछ, जुन २०१६ मा Appetite मा प्रकाशित एक अध्ययनमा दस्तावेज गरिएको थियो।
मानिसहरू किन शाकाहारी हुन्छन्?
जर्मन अध्ययनमा शाकाहारी सहभागीहरूले रिपोर्ट गरेका मुख्य प्रेरणाहरू।
स्रोत: जानसेन एट अल. (२०१६), शाकाहारी आहार पछ्याउने उपभोक्ताहरूको उद्देश्य र पशु कृषिप्रति उनीहरूको दृष्टिकोण। अनुसन्धान पढ्नुहोस्। यस अध्ययनले जर्मनीका ३२९ शाकाहारी उपभोक्ताहरूको सर्वेक्षण गरेको थियो। सहभागीहरूले धेरै प्रेरणाहरू रिपोर्ट गर्न सक्थे, त्यसैले प्रतिशतहरू १००% जोडिँदैनन्।
शाकाहार जनावरहरूको लागि किन राम्रो हो?
जनावरहरू संवेदनशील प्राणी हुन् जसले पीडा, डर र खुशी महसुस गर्छन्। शाकाहारी जीवनशैलीले क्रूरताको सट्टा दयालुता छनोट गरेर र उनीहरूको शोषणमुक्त जीवनको अधिकारलाई मान्यता दिएर उनीहरूको पीडा कम गर्न मद्दत गर्दछ।
कुखुराहरू
प्रत्येक वर्ष विश्वभर ६६ अर्बभन्दा बढी कुखुरा मासुको लागि पालिन्छन्, जसको जीवन द्रुत वृद्धि र अधिकतम उत्पादनमा केन्द्रित उद्योगले आकार दिएको हुन्छ।
द ह्युमेन लिगले २०२४ मा रिपोर्ट गरेको तथ्यांक अनुसार, बेलायतमा वार्षिक रूपमा एक अर्बभन्दा बढी कुखुरा मारिन्छन्। यद्यपि परम्परागत ब्याट्री पिंजराहरू प्रतिबन्धित छन्, तर समृद्ध पिंजराहरू प्रयोगमा रहेका छन्। यी पिंजराहरूले सीमित सुधार प्रदान गर्छन्, तर पोथी कुखुराहरूसँग अझै पनि आफ्ना पखेटाहरू पूर्ण रूपमा फैलाउन र फड्काउन पर्याप्त ठाउँ हुँदैन।
अण्डा उद्योगले अर्बौं भाले चल्लाहरू पनि मार्छ किनभने तिनीहरूले अण्डा पार्न सक्दैनन् र व्यावसायिक रूपमा बेकार मानिन्छन्। कोपेनहेगन विश्वविद्यालयको २०२४ को अनुमानले विश्वव्यापी रूपमा प्रत्येक वर्ष लगभग सात अर्ब एक दिनको भाले चल्ला मारिने गरेको छ। यो अभ्यास फ्री-रेन्ज र अर्गानिक प्रणालीहरू सहित सबै प्रकारको अण्डा उत्पादनमा हुन्छ।
चयनात्मक प्रजननले ब्रोइलर कुखुराहरूलाई असाधारण दरमा बढ्न बाध्य बनाएको छ। तिनीहरूको शरीर अण्डा दिने पोथी कुखुराहरूको तुलनामा चार देखि पाँच गुणा भारी हुन सक्छ, जबकि तिनीहरूको स्तनको मांसपेशी आठ गुणा छिटो बढ्छ। यस्तो द्रुत वृद्धिले कंकाल विकृति, गतिशीलता समस्या र गम्भीर पीडा निम्त्याउन सक्छ।
सन् २०२५ मा, लगभग १४.५ अर्ब अण्डा उपभोग गरिएको थियो। यो मागको पछाडि, प्रत्येक वर्ष लाखौं भाले चल्ला मारिन्छन्, जसमा बेलायतमा अनुमानित ४०–४५ लाख चल्ला ग्यासिङ जस्ता विधिहरू मार्फत मारिन्छन्।
पोथी कुखुराको जीवन पनि छोटो पारिन्छ। अण्डा उत्पादनका लागि पालिएका पोथी कुखुरालाई सामान्यतया करिब १८ महिनाको उमेरमा मारिन्छ, जब तिनीहरूको अण्डा उत्पादन घट्छ। मासुका लागि पालिएका कुखुरालाई मात्र छ देखि सात हप्ताको उमेरमा मारिन्छ, जबकि तिनीहरूको प्राकृतिक आयु पाँच देखि आठ वर्ष र कहिलेकाहीँ १२ वर्षसम्म पुग्न सक्छ।
सुँगुरहरू
सन् २०२४ मा, संयुक्त राष्ट्रको खाद्य तथा कृषि सङ्गठन (FAO) को तथ्याङ्क अनुसार, मासुका लागि विश्वभर लगभग १.४९ अर्ब सुँगुर मारिएका थिए।
बेलायतमा ३ प्रतिशतभन्दा कम सुँगुरले आफ्नो सम्पूर्ण जीवन बाहिर बिताउँछन्। करिब ९६ प्रतिशत सुँगुरलाई भित्र पालिन्छ वा मारिन्छ, जसमा बाहिर जन्मेका सुँगुर पनि समावेश छन्, भीडभाड भएका, बाँझो खोरहरूमा जहाँ अन्वेषण, चराउने वा प्राकृतिक व्यवहार गर्ने अवसर कम हुन्छ। केवल करिब ४ प्रतिशत मात्र आफ्नो सम्पूर्ण जीवन बाहिर बिताउँछन्।
अनुमानित ७०–८० प्रतिशत सुँगुरको पुच्छर काटिन्छ, जुन गहन पालन प्रणालीमा पुच्छर टोक्ने समस्या कम गर्न गरिने प्रक्रिया हो। करिब ६० प्रतिशत प्रजनन गर्ने पोथी सुँगुरलाई जन्म र प्रारम्भिक स्याहारको समयमा फारोइङ क्रेटमा बन्द गरिन्छ।
मासुको लागि पालिने अधिकांश सुँगुरहरू पाँच देखि छ महिनाको उमेरमा मारिन्छन्। प्रजनन गर्ने सुँगुरीहरूलाई सामान्यतया तीन देखि पाँच पटक बच्चा जन्माएपछि, लगभग तीन वर्षको उमेरमा मारिन्छ, जबकि सुँगुरहरूको प्राकृतिक आयु २० वर्षसम्म हुन्छ।
कम्प्यासन इन फूड बिजनेसका अनुसार, गर्भवती सुँगुरीहरूलाई परम्परागत रूपमा उनीहरूको १६-हप्ताको गर्भावस्थाको अधिकांश समय साँघुरो धातुको पिंजरामा राखिन्थ्यो, जसलाई सुँगुरी स्टल भनिन्छ। यद्यपि बेलायत, नर्वे र स्वीडेनमा सुँगुरी स्टलहरू निषेधित छन्, तर युरोपेली संघभरि तिनीहरूको प्रयोगमा प्रतिबन्ध लगाइएको छ।
फर ट्रेडको उन्मूलनको लागि अभियान (CAWF) का अनुसार, सुँगुरीहरूले प्रति वर्ष औसत २.३ पटक बच्चा जन्माउँछन् र प्रत्येक वर्ष लगभग ८० दिन फारोइङ क्रेटमा बन्दी बनाइन्छ। यी प्रतिबन्धात्मक बन्दीगृहहरूले उनीहरूलाई उभिन र सुत्न अनुमति दिन्छ तर स्वतन्त्र रूपमा घुम्न वा वरपरको अन्वेषण गर्न रोक्छ। २०२१ मा, फारोइङ क्रेटले लगाएको आवागमनको गम्भीर प्रतिबन्धलाई युरोपेली खेतीमा पशुधन बन्दीका अन्य रूपहरूको तुलनामा अझ चरम भनेर वर्णन गरिएको थियो।
गाईहरू
२०२२ मा, बेलायतको मासु पसलहरूमा दुई महिना वा सोभन्दा कम उमेरका ४६,०४१ वटा भाले बाच्छाहरू मारिएका थिए। त्यही उमेरका थप ३३,४५१ वटा बाच्छाहरू खेतमा मारिए।
दुधालु गाईहरूले बारम्बार गर्भावस्था र प्रायः जन्मेको केही समयपछि नै आफ्ना बाच्छाहरू हटाइने पीडा सहन्छन्। धेरैमा लङ्गडापन र स्तनशोथ जस्ता पीडादायी अवस्थाहरू विकसित हुन्छन्, र वर्षौंको गहन दूध उत्पादनले थकित शरीर लिएर मारिनुअघि नै यी समस्याहरू देखा पर्छन्।
पुरुष दुग्ध बाछाहरूलाई प्रायः कम आर्थिक मूल्यको मानिन्छ किनभने तिनीहरूले दूध उत्पादन गर्न सक्दैनन्। फलस्वरूप, तिनीहरू युवा जनावर भएर पनि लामो समयसम्म बाँच्न सक्ने क्षमता राख्दै, हरेक वर्ष हजारौंको संख्यामा मारिन्छन्।
मासुको लागि पालिने गाईवस्तुलाई सामान्यतया २२ देखि २३ महिनाको उमेरमा मारिन्छ, जबकि दुग्ध गाईहरूलाई प्रायः लगभग छ वर्षको उमेरमा मारिन पठाइन्छ, जब दूध उत्पादन घट्ने, बाँझोपन वा दीर्घकालीन स्वास्थ्य समस्याका कारण तिनीहरू कम लाभदायक हुन्छन्।
गाईहरू प्राकृतिक रूपमा १५ देखि २० वर्ष वा सोभन्दा बढी बाँच्न सक्छन्, र केही उद्धार गरिएका गाईहरू अभयारण्यहरूमा आफ्नो ३० को दशकमा पुग्छन्। तर धेरै पाल्तु गाईहरूको आयु यस सम्भावित आयुको एक अंश मात्र हुन्छ।
संयुक्त राष्ट्रको खाद्य तथा कृषि संगठन (FAO) को २०२१ को तथ्याङ्क अनुसार, युकेमा मासुको लागि लगभग २६ लाख गाईवस्तु मारिएका थिए।
चयनात्मक प्रजनन र गहन उत्पादन प्रणालीहरूले दुग्ध गाईहरूलाई प्राकृतिक रूपमा उत्पादन गर्ने भन्दा धेरै दूध उत्पादन गर्न बाध्य पारेको छ। आधुनिक दुग्ध गाईहरूले आफ्ना बाछाहरूलाई चाहिने भन्दा दश गुणा बढी दूध उत्पादन गर्न सक्छन्, जसले तिनीहरूको शरीरमा ठूलो माग राख्छ।
युकेका दुधे गाईहरूले अहिले प्रतिदिन औसतमा करिब २२ लिटर दूध उत्पादन गर्छन्, र पछिल्ला दशकहरूमा दूध उत्पादनमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको छ। उच्च उत्पादन दिने गाईहरूलाई प्रायः करिब छ वर्षको उमेरमा मारिन्छ, जब घट्दो उत्पादकत्व, दीर्घकालीन लङ्गडापन वा प्रजनन समस्याले निरन्तर उत्पादनलाई कम लाभदायक बनाउँछ।
माछा र समुद्री जनावरहरू
फाउनालिटिक्सका अनुसार, सन् २०२० मा विश्वव्यापी रूपमा लगभग ९१ मिलियन टन माछा मारिएको थियो, जसले जलीय जनावरहरूको मानव शोषणको विशाल परिमाणलाई उजागर गर्दछ।
सन् २०२२ को वातावरण एजेन्सीको प्रतिवेदन अनुसार, इङ्ल्यान्डको ७४ प्रतिशत साल्मन नदीहरू जोखिममा मानिएको थियो, जसले तिनीहरूको पारिस्थितिक अवस्था र स्वस्थ साल्मन जनसंख्या कायम राख्ने क्षमताको बारेमा चिन्ता झल्काउँछ।
प्रत्येक वर्ष मानव उपभोगको लागि लगभग ४.४ अर्ब शेलफिस मारिन्छन्, जसमा अनजानमा बाइक्याचको रूपमा समातिएकाहरू समावेश छैनन्।
डब्लुडब्लुएफको सन् २०२१ को लिभिङ प्लानेट रिपोर्ट अनुसार, सन् १९७० र २०१८ को बीचमा निगरानी गरिएका विश्वव्यापी ताजा पानीका माछाको जनसंख्यामा औसत ७६ प्रतिशतले गिरावट आएको छ, जसले ताजा पानीको पारिस्थितिक प्रणालीमा गम्भीर दबाबलाई उजागर गर्दछ।
ओसियानाको २०२१ को एक प्रतिवेदनले पत्ता लगायो कि बेलायतको प्रमुख माछा जनसंख्याको लगभग एक तिहाइ मात्र स्वस्थ अवस्थामा थियो र अत्यधिक माछा मारिने गरिएको थिएन।
बेलायतमा ५० लाख भन्दा बढी फार्ममा पालिएका माछाहरू ट्याङ्की, पोखरी वा समुद्री पिंजरामा सीमित छन्, जहाँ भीडभाड, रोग, चोटपटक र तनावले वध गर्नु अघि तिनीहरूको कल्याणमा सम्झौता गर्न सक्छ।
जनावरमा प्रयोग
ग्रेट ब्रिटेन वैज्ञानिक अनुसन्धानमा जनावरहरूको प्रमुख प्रयोगकर्ता बनेको छ। २०२३ मा, जीवित जनावरहरू समावेश गरी २.६८ मिलियन प्रक्रियाहरू सञ्चालन गरियो। यद्यपि २०१५ पछि प्रक्रियाहरूको कुल संख्या सामान्यतया घटेको छ, तैपनि हरेक वर्ष लाखौं प्रक्रियाहरू जारी रहन्छन्।
२०२४ मा ग्रेट ब्रिटेनमा लगभग ३ प्रतिशत प्रयोगात्मक प्रक्रियाहरू गम्भीर रूपमा वर्गीकृत गरिएको थियो, जसको अर्थ तिनीहरूमा उच्च स्तरको पीडा, पीडा, संकट वा दीर्घकालीन हानि समावेश थियो। बाँकी ९७ प्रतिशतलाई गैर-रिकभरी, उप-सीमा, हल्का वा मध्यम रूपमा वर्गीकृत गरिएको थियो।
२०२१ मा, चीनले विशेष सर्त र छुटहरूको अधीनमा, निश्चित आयातित सामान्य सौन्दर्य प्रसाधनहरूको लागि अनिवार्य पशु-परीक्षण आवश्यकताहरू हटायो।
सौन्दर्य प्रसाधनका लागि जनावरमा परीक्षण गर्ने विरुद्ध सार्वजनिक विरोध अझै पनि ठूलो छ। २०२१ को युगभ सर्वेक्षणले ७३ प्रतिशत बेलायतीहरूले जनावरमा सौन्दर्य प्रसाधन परीक्षणको विरोध गरेको पाएको थियो। अर्को अध्ययनले ६३ प्रतिशत उपभोक्ताहरूले जनावरमा परीक्षण नगरिएका सौन्दर्य प्रसाधन उत्पादनहरू खरिद गर्ने इरादा राखेको रिपोर्ट गरेको थियो।
शाकाहार वातावरणको लागि किन राम्रो हो?
पशु कृषि जलवायु परिवर्तन, वन विनाश, पानी प्रदूषण र जैविक विविधता हानिको प्रमुख कारण हो। शाकाहारी जीवनशैली छनोट गर्नाले हाम्रो वातावरणीय प्रभाव कम गर्न र भावी पुस्ताका लागि ग्रहको संरक्षण गर्न मद्दत गर्दछ।
खाना र ग्रह
आहार अनुसार वातावरणीय प्रभाव
छ वटा आहार समूहको अनुमानित वातावरणीय पदचिह्न तुलना गर्नुहोस्।
हरितगृह ग्यास उत्सर्जन
प्रति व्यक्ति प्रति दिन kg CO₂-समतुल्य · २,००० kcal मा मानकीकृत
यस अध्ययनमा शाकाहारी आहारको हरितगृह ग्यास फुटप्रिन्ट उच्च मासुयुक्त आहारको तुलनामा अनुमानित ७५.९% कम थियो।
भूमि प्रयोग
प्रति व्यक्ति प्रति दिन वर्ग मिटर · २,००० किलोक्यालोरीमा मानकीकृत
शाकाहारी आहारको अनुमानित भूमि फुटप्रिन्ट उच्च मासुयुक्त आहारको तुलनामा लगभग ७४% कम थियो।
पानीको प्रयोग
प्रति व्यक्ति प्रति दिन घन मिटर · २,००० किलोक्यालोरीमा मानकीकृत
शाकाहारी आहारको अनुमानित पानी उपयोग फुटप्रिन्ट उच्च मासुयुक्त आहारको तुलनामा लगभग ५४% कम थियो।
वातावरण
कृषिको विस्तार विश्वभर वन विनाशको प्रमुख कारण हो। FAO ले विश्वव्यापी वन विनाशको लगभग ९० प्रतिशत कृषि गतिविधिहरूलाई श्रेय दिन्छ। यसमा गाईवस्तुको चरनको लागि जङ्गल सफा गर्ने र भटमास र मकै जस्ता बालीहरू खेती गर्ने समावेश छ, जुन पशु आहार उत्पादनमा व्यापक रूपमा प्रयोग गरिन्छ।
Research published by Alves et al. in October 2024 examined dietary patterns in ten European countries. Meat products accounted for 40 per cent of food-related greenhouse gas emissions and 53.1 per cent of land use. Dairy contributed another 18.2 per cent of emissions and 13.7 per cent of land use. Together, these categories represented just 6.3 per cent of all products consumed, including drinks.
Animal agriculture requires vast areas of land, both for grazing and for producing feed. Our World in Data estimates that these activities occupy around four-fifths of the world's agricultural land. This extensive land demand reduces the space available for forests, natural habitats and other ecosystems.
Choosing plant-based milk can also reduce the environmental impact of everyday food choices. Comparative data compiled by Our World in Data estimate that one litre of cow's milk produces around 3.2 kg of greenhouse gas emissions and requires approximately 628 litres of water. The corresponding estimates for soya milk are about 1 kg of emissions and 28 litres of water per litre of milk.
Replacing animal-derived foods with plant-based alternatives offers an important opportunity to reduce food-related emissions. Research by Matthew N. Hayek and Oscar R. W. Wolfson, published in 2022, explored how changes in food production and consumption could influence future greenhouse gas emissions. The benefits of dietary change depend on the foods replaced and the assumptions used in each model.
पशुपालन उत्पादनको वातावरणीय लागत जलवायु उत्सर्जनभन्दा बाहिर फैलिएको छ। चरन र पशु आहार उब्जाउन प्रयोग हुने जमिनले अन्यथा वन्यजन्तुको बासस्थान र प्राकृतिक वनस्पतिलाई सहयोग गर्न सक्थ्यो। यो जमिनको मागको मात्राले खाद्य उत्पादनलाई प्रकृतिको लागि कति ठाउँ बाँकी रहन्छ भन्ने निर्धारण गर्ने महत्त्वपूर्ण कारक बनाउँछ।
वन्यजन्तुहरू मानव गतिविधिबाट बढ्दो दबाबको सामना गरिरहेका छन्, विश्वभर लगभग दस लाख प्रजातिहरू लोप हुने खतरामा छन्। पशु कृषिको विस्तारले बासस्थान नष्ट गरेर, जङ्गलहरू सफा गरेर, पारिस्थितिक प्रणालीहरू दूषित गरेर र जलवायु परिवर्तनमा योगदान पुर्याएर यो संकटलाई तीव्र बनाउन सक्छ। यी दबाबहरूले वन्य प्रजातिहरूलाई बाँच्न आवश्यक पर्ने अवस्थाहरूलाई कमजोर बनाउँछन्।
व्यक्तिगत जीवनशैली परिवर्तनहरूले पनि विभिन्न वातावरणीय फाइदाहरू ल्याउन सक्छन्। २०१७ मा Environmental Research Letters मा प्रकाशित एक अध्ययनले धेरै व्यक्तिगत कार्यहरूको तुलना गर्यो र पत्ता लगायो कि आहार सम्बन्धी छनोटहरूले विशेष गरी महत्त्वपूर्ण वातावरणीय प्रभाव पार्न सक्छन्। निष्कर्षहरूले पुन: प्रयोग, घरेलु ऊर्जा प्रयोग घटाउने र कम तापक्रममा लुगा धुने जस्ता उपायहरूसँगै खाने बानीहरूको सम्भावित महत्त्वलाई उजागर गर्यो।
Proceedings of the National Academy of Sciences मा २०१६ मा प्रकाशित एक अध्ययनले विश्वव्यापी आहार ढाँचाहरू परिवर्तन गर्ने सम्भावित परिणामहरूको मोडेल बनायो। यसको वनस्पति-आधारित आहार परिदृश्यहरू अन्तर्गत, अनुसन्धानकर्ताहरूले २०५० सम्ममा महत्त्वपूर्ण सार्वजनिक स्वास्थ्य र वातावरणीय लाभहरूको प्रक्षेपण गरे, जसमा कम अकाल मृत्यु, लगभग ७० प्रतिशतसम्म खाद्य-सम्बन्धित हरितगृह ग्यास उत्सर्जनमा कमी, र कम स्वास्थ्य सेवा लागत र कम जलवायु क्षतिसँग सम्बन्धित आर्थिक लाभहरू समावेश छन्।
खाना र ग्रह
गाईको दूधको वातावरणीय प्रभाव वनस्पति-आधारित दूधभन्दा बढी हुन्छ
स्रोत: Poore र Nemecek, 2018।
शाकाहार स्वास्थ्यको लागि किन राम्रो हो?
राम्रोसँग योजना बनाइएको शाकाहारी आहारले शरीरलाई आवश्यक पोषक तत्वहरू प्रदान गर्न सक्छ, साथै हृदय रोग र टाइप २ मधुमेह जस्ता अवस्थाहरूको जोखिम कम गर्न मद्दत गर्दछ। विभिन्न प्रकारका फलफूल, तरकारी, सम्पूर्ण अन्न, गेडागुडी, नट र बीउहरू छनोट गरेर, दैनिक खानामा साना परिवर्तनहरूले दीर्घकालीन स्वास्थ्यमा अर्थपूर्ण फरक ल्याउन सक्छ।
स्वास्थ्य
स्रोत र सन्दर्भहरू
पशु कल्याण सन्दर्भहरू
- नयाँ सर्वेक्षणले पशु प्रयोगहरूप्रति ठूलो जनविरोध देखाउँछ
- चीनले आयातित 'सामान्य' कस्मेटिक्सका लागि पशु परीक्षण अन्त्य गर्ने
- “पशुमा परीक्षण गरिएको छैन”: उपभोक्ताहरूले निर्माता र खुद्रा विक्रेताहरूद्वारा प्रस्तावित क्रुएल्टी-फ्री कस्मेटिक्समा कस्तो प्रतिक्रिया दिन्छन्?
- ग्रेट ब्रिटेन २०१९ मा जीवित जनावरहरूमा वैज्ञानिक प्रक्रियाहरूको वार्षिक तथ्याङ्क
- भेडा र खसी/बोकालाई कसरी पालन र मारिन्छ
- सन् २००३ देखि २०२१ सम्म संयुक्त अधिराज्य (युके) मा वार्षिक रूपमा मारिने भेडा र खसी/बोकाको कुल संख्या (हजार टाउकोमा)
- पशु कल्याण
- बेलायतीहरूले युकेको कृषि अभ्यासहरूको बारेमा के सोच्छन्?
- प्रत्येक दिन कति जनावरहरू मारिन्छन्?
- मासुको लागि मारिने जमिनका जनावरहरू
- विश्वव्यापी पशु वध तथ्याङ्क र चार्टहरू: २०२२ अद्यावधिक
- कुखुरा र पोथी कुखुराको कल्याण
- युके कृषिमा अण्डा दिने पोथी कुखुराहरू
- अनुसन्धानकर्ता: प्रत्येक वर्ष सात अर्ब नयाँ कोरलिएका चल्लाहरू मारिन्छन् – तर प्रतिबन्ध समाधान होइन
- के युकेमा पिंजरामा राखिएका पोथी कुखुराहरू कानुनी छन्? के पिंजरामा राखिएका पोथी कुखुराहरूमा प्रतिबन्ध लगाइनेछ?
- तथ्याङ्क: ब्रोइलर कुखुराहरू
- दुधे गाईहरू
- दुधे गाईहरूको जीवन
- सन् २०२२ मा खानाको लागि मारिने पालन गरिएका क्रस्टेशियनहरूको संख्या
वातावरणीय सन्दर्भहरू
- पशुपालनको द्रुत विश्वव्यापी चरणबद्ध अन्त्यले ३० वर्षसम्म हरितगृह ग्यासको स्तर स्थिर राख्न र यस शताब्दीमा ६८ प्रतिशत कार्बन डाइअक्साइड उत्सर्जन कम गर्न सक्छ।
- कुन (वनस्पति) दूध सबैभन्दा दिगो हो?
- विश्वको आधा बसोबास योग्य जमिन कृषिको लागि प्रयोग गरिन्छ।
- १० युरोपेली देशहरूमा आहार ढाँचाको वातावरणीय प्रभाव; राष्ट्रिय प्रतिनिधि आहार सर्वेक्षणहरूको क्रस-सेक्सनल विश्लेषण।
- ३ मध्ये १ ब्रिटिश नागरिकले जलवायु संकट समाधान गर्न सरकारले शाकाहारी आहारलाई प्रवर्द्धन गर्नुपर्छ भन्ने सोच्छन्।
- युकेमा शाकाहारी, माछा-मासु खाने र मासु खानेहरूले फरक वातावरणीय प्रभाव देखाउँछन्।
- शाकाहारी बनाम सर्वभक्षी आहारको बुढ्यौलीमा एपिजेनेटिक प्रभाव उजागर गर्दै: ट्विन्स न्यूट्रिशन स्टडी (TwiNS) बाट अन्तर्दृष्टि।
- वनस्पति-आधारित आहार ढाँचाको स्वास्थ्य लाभ र स्वास्थ्य सेवा र क्लिनिकल अभ्यासमा कार्यान्वयन।
- शाकाहारी बनाम मासु-आधारित कुकुरको खाना: कुकुरको जनसांख्यिकीय कारकहरू नियन्त्रण गरेपछि २,५३६ कुकुरहरूमा अभिभावक-रिपोर्ट गरिएको स्वास्थ्य परिणामहरू।
- जलवायु र जैविक विविधता लक्ष्यहरूसँग खाद्य प्रणालीहरू मिलाउँदै।
- पशु-आधारित खानाबाट हुने विश्वव्यापी हरितगृह ग्यास उत्सर्जन वनस्पति-आधारित खानाको तुलनामा दोब्बर छ।
- ग्रेट ब्रिटेनमा चराहरूको लोप हुने जोखिम।
- COP26: कृषि विस्तारले विश्वव्यापी वन विनाशको लगभग ९० प्रतिशत हिस्सा ओगटेको छ।
स्वास्थ्य र पोषण सन्दर्भहरू
- स्वाद प्रवृत्तिहरू: युकेमा वनस्पति-आधारित खानातर्फको परिवर्तन।
- नयाँ अध्ययनले देखाउँछ कि शाकाहारीहरूले स्विच गरेपछि आफूलाई छिटो, फिट र बलियो महसुस गर्छन्।
- अध्ययनले पत्ता लगाएको छ: ‘ग्रह-मैत्री’ आहारले दीर्घकालीन रोगबाट मृत्युको जोखिम २५% घटाउन सक्छ
- शाकाहारी, भेगान र वनस्पति-आधारित आहार
- इङ्ल्यान्डमा वनस्पति-आधारित आहारको बढी प्रयोगको प्रभाव: स्वास्थ्य सेवा स्रोत प्रयोग र स्वास्थ्य-सम्बन्धित जीवन गुणस्तरको मोडेल-आधारित अनुमान
- शाकाहारी आहार र क्यान्सर जोखिम: तीन महादेशमा गरिएका नौ भावी अध्ययनहरूमा १.८ मिलियन महिला र पुरुषहरूको संयुक्त विश्लेषण
- हृदय चयापचय स्वास्थ्यमा भेगान आहारको प्रभाव: अनियमित नियन्त्रित परीक्षणहरूको व्यवस्थित समीक्षा र मेटा-विश्लेषण
- वयस्कहरूमा कुल, पशु र वनस्पति प्रोटिन सेवन र टाइप २ मधुमेह जोखिम बीचको सम्बन्ध: भावी समूह अध्ययनहरूको व्यवस्थित समीक्षा र खुराक-प्रतिक्रिया मेटा-विश्लेषण
- मासुविहीनभन्दा पर, भेगान आहारको स्वास्थ्य प्रभाव: एडभेन्टिस्ट समूहहरूबाट प्राप्त निष्कर्षहरू
- शाकाहारी र भेगान आहार र हृदय रोग, इस्केमिक हृदय रोग र स्ट्रोकको जोखिम: भावी समूह अध्ययनहरूको व्यवस्थित समीक्षा र मेटा-विश्लेषण
शाकाहारी क्याल्कुलेटर
के तपाईंलाई जिज्ञासा छ कि शाकाहारी जीवनशैली अपनाएर तपाईं कति पानी, जमिन, अन्न र CO₂ बचत गर्न सक्नुहुन्छ, र कति जनावरहरूको जीवन बचाउन सक्नुहुन्छ?
शाकाहारी बन्नाले प्रत्येक महिना बचत हुन्छ
मानिसहरूको संख्या र महिनाको आधारमा शाकाहारी हुँदाको अनुमानित वातावरणीय प्रभाव हेर्नुहोस्।
रूपान्तरण गर्न तयार
तपाईंको जीवनशैली?
हाम्रो खानपान बानीमा केही सरल परिवर्तन गरेर, हामी स्वस्थ, अधिक दिगो जीवन बिताउन सक्छौं र सबै जनावरहरूप्रति करुणा र दया देखाइने संसार निर्माण गर्न मद्दत गर्न सक्छौं।
शाकाहारी किन बन्ने?
तपाईंको स्वास्थ्य, जनावर र हाम्रो ग्रहको लागि शक्तिशाली लाभहरू अन्वेषण गर्नुहोस्।
शाकाहारी कसरी बन्ने?
संक्रमणलाई सजिलो र दिगो बनाउन मद्दत गर्न चरण-दर-चरण मार्गदर्शन।
शाकाहारी कसरी रहने?
शाकाहारीलाई दैनिक जीवनको हिस्सा बनाउनका लागि व्यावहारिक सुझावहरू।
















































