'''
Hãy hình dung một cánh đồng đậu nành rộng lớn, những chiếc lá xanh mướt dưới ánh nắng hè. Đó là một hình ảnh nông nghiệp trong lành, gợi nhớ đến những thực phẩm chay tốt cho sức khỏe đang ngày càng phổ biến: đậu phụ, tempeh, đậu nành edamame, sữa đậu nành. Nhưng hình ảnh này, phần lớn, chỉ là ảo tưởng. Thực tế phũ phàng là cánh đồng này không dành cho một đĩa ăn của con người. Thay vào đó, vụ mùa này, và hàng triệu vụ mùa tương tự, đại diện cho mùa màng vô hình cung cấp năng lượng cho ngành công nghiệp chăn nuôi. Đây là câu chuyện về ngành công nghiệp thức ăn chăn nuôi khổng lồ, thầm lặng và tàn phá môi trường.
Gần 80% sản lượng đậu nành trên thế giới không được con người tiêu thụ. Thay vào đó, nó được nghiền nát, chế biến và dùng làm thức ăn cho gà, lợn và bò bị nhốt trong các trang trại công nghiệp trên toàn thế giới. Khi nói về tác động môi trường của thịt, sữa và trứng, chúng ta thường tập trung vào chính các loài động vật – khí metan từ việc ợ hơi của bò, các hồ chứa phân từ các trang trại chăn nuôi lợn. Nhưng đó chỉ là một phần của câu chuyện. Để thực sự hiểu được dấu ấn của nền nông nghiệp chăn nuôi công nghiệp, chúng ta phải nhìn vào nền tảng của nó: lượng đất, nước và tài nguyên khổng lồ cần thiết để trồng lương thực cho động vật, chứ không phải cho con người.
Sự đảo ngược vĩ đại: Khi thức ăn trở thành thức ăn chăn nuôi
Quy mô của vấn đề này khó có thể hình dung được. Trên toàn cầu, khoảng một phần ba diện tích đất canh tác được sử dụng để trồng thức ăn chăn nuôi. Tại Liên minh châu Âu, con số này lên tới hơn 60%. Đây không phải là những mảnh đất nhỏ, kém hiệu quả; mà là những vùng đất canh tác rộng lớn, thường nằm ở các khu vực nhạy cảm về mặt sinh thái, được dành riêng để sản xuất cây trồng cho gia súc. Hai "ông lớn" của ngành công nghiệp thức ăn chăn nuôi là ngô và đậu nành. Chúng được trồng với số lượng khổng lồ, tạo thành nền tảng của chế độ ăn giàu protein được thiết kế để vỗ béo động vật trước khi giết mổ một cách nhanh chóng và tiết kiệm nhất có thể.
Một nghiên cứu được Joseph Poore và Thomas Nemecek công bố trên tạp chí Science năm 2018 đã đưa ra một phân tích mang tính bước ngoặt, tiết lộ rằng việc sản xuất thịt và sữa sử dụng 83% diện tích đất nông nghiệp trên thế giới, nhưng chỉ cung cấp 18% lượng calo và 37% lượng protein cho cơ thể. Lý do lớn nhất dẫn đến sự kém hiệu quả đáng kinh ngạc này chính là thức ăn chăn nuôi. Về bản chất, động vật chỉ là những mắt xích trung gian. Cứ mỗi 100 calo từ cây trồng mà chúng ta cho chúng ăn, trung bình chúng ta chỉ thu lại được khoảng 17-30 calo dưới dạng thịt lợn và thịt gà, và chỉ khoảng 3 calo dưới dạng thịt bò. Vấn đề "chuyển đổi calo" này chính là sự kém hiệu quả cơ bản nằm ở cốt lõi của hệ thống.
Nhu cầu về thức ăn chăn nuôi giá rẻ đã dẫn đến sự gia tăng của các nền nông nghiệp độc canh quy mô lớn – những cánh đồng trải dài vô tận chỉ trồng một loại cây duy nhất. Mặc dù phương pháp này hiệu quả cho việc thu hoạch công nghiệp, nhưng nó lại tàn phá hệ sinh thái. Nó làm cạn kiệt chất dinh dưỡng trong đất, làm tăng sự phụ thuộc vào phân bón hóa học và thuốc trừ sâu, và phá hủy sự đa dạng sinh học vốn rất cần thiết cho một hệ thống lương thực bền vững.
Cơn khát bao trùm cả hành tinh
Việc trồng trọt ở quy mô này đòi hỏi một lượng nước khổng lồ. Dấu chân nước của các sản phẩm chăn nuôi nổi tiếng là rất cao, và một phần lớn trong số đó là nước "xanh" và "nước ngầm" được sử dụng để tưới tiêu và trồng thức ăn chăn nuôi. Ví dụ, một kilogram thịt bò có thể cần hơn 15.000 lít nước khi tính đến tất cả các yếu tố. Mặc dù bản thân con bò chỉ uống một phần nhỏ lượng nước này, nhưng phần lớn được dành cho ngô, đậu nành và các loại ngũ cốc khác mà nó tiêu thụ trong suốt cuộc đời.
Việc sử dụng nước khổng lồ này gây ra những hậu quả nghiêm trọng:
- Cạn kiệt tầng chứa nước ngầm: Tại nhiều vùng nông nghiệp trọng điểm, chẳng hạn như vùng Trung Tây nước Mỹ (khai thác từ tầng chứa nước ngầm Ogallala) hoặc các vùng đồng bằng phía Bắc Trung Quốc, nước ngầm đang bị bơm ra nhanh hơn nhiều so với tốc độ bổ sung tự nhiên, chủ yếu để trồng các loại cây lương thực cần nhiều nước.
- Chiếm dụng nguồn nước sông: Các con sông bị chặn dòng và chuyển hướng dòng chảy để phục vụ tưới tiêu, làm thay đổi toàn bộ hệ sinh thái ở hạ lưu, ảnh hưởng đến quần thể cá và tạo ra căng thẳng chính trị về quyền sử dụng nước.
- Giảm an ninh lương thực: Tại các vùng khan hiếm nước, quyết định phân bổ nguồn nước quý giá để trồng thức ăn chăn nuôi xuất khẩu thay vì lương thực thiết yếu cho người dân địa phương có thể tạo ra sự phụ thuộc nguy hiểm và làm trầm trọng thêm tình trạng mất an ninh lương thực.
Trong một thế giới mà Tổ chức Y tế Thế giới ước tính rằng một nửa dân số thế giới sẽ sống ở những khu vực khan hiếm nước vào năm 2025, việc sử dụng nguồn nước hữu hạn của chúng ta để trồng thức ăn chăn nuôi là một sự xa xỉ mà hành tinh của chúng ta không còn đủ khả năng đáp ứng.
Mối liên hệ giữa nạn phá rừng: Từ Amazon đến động vật
Mối liên hệ giữa thức ăn chăn nuôi và sự tàn phá môi trường thể hiện rõ nhất ở rừng mưa Amazon. Rừng Amazon đang bị tàn phá với tốc độ đáng báo động, và nguyên nhân chính là chăn nuôi gia súc và trồng đậu nành. Mặc dù nhiều nhà sản xuất đậu nành đã tuân thủ "Lệnh cấm nhập khẩu đậu nành" ở vùng Amazon thuộc Brazil, ngăn cấm việc mua đậu nành được trồng trên đất bị phá rừng sau năm 2008, nhưng áp lực đã chuyển sang các hệ sinh thái quan trọng khác như Cerrado, một vùng thảo nguyên nhiệt đới rộng lớn ở Brazil, một trong những khu vực đa dạng sinh học nhất trên Trái đất. Một phần đáng kể lượng đậu nành này được xuất khẩu sang các nước ở châu Âu và châu Á để sử dụng làm thức ăn chăn nuôi giàu protein.
Khi bạn nhìn thấy một chiếc xe tải chở đầy gà trên đường cao tốc, hoặc đi ngang qua khu bán thịt đông lạnh trong siêu thị, bóng ma vô hình của những khu rừng mưa nhiệt đới bị tàn phá vẫn hiện hữu. Nhu cầu về thịt giá rẻ ở một phần của thế giới trực tiếp thúc đẩy sự tàn phá các hệ sinh thái không thể thay thế ở một phần khác. Điều này không phải là không thể
Nguồn
- — Thế giới của chúng ta trong dữ liệu (2021)
- — Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên Hợp Quốc (2006)
- — Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (2023)
